Güçlendirme nedir?
Yapılara kullanım süreleri boyunca etkiyen yükler nedeniyle yapının dayanımının düşmesi, binanın başka bir amaçla kullanılacak olması, sisteme daha farklı yüklerin gelecek olması gibi durumların sonucunda veya sadece yapı performansını artırılması için yapılan tüm çalışmaların/müdahalelerin tamamına “güçlendirme” adı verilir.
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinde (TBDY) göre “Binanın kolon, kiriş, perde, birleşim bölgesi gibi deprem yüklerini karşılayan elemanlarında dayanım ve şekil değiştirme kapasitelerinin artırılmasına yönelik olarak uygulanan işlemler, eleman güçlendirmesi“ olarak tanımlanır.
Güçlendirme hasar almış yapılara uygulanabildiği gibi henüz hasar almamış yapılara da uygulanabilir. Güçlendirmenin öncelikli amacı söz konusu yapının belirlenmiş bir sismik emniyet seviyesine taşınmasıdır. Bu nedenle hazırlanacak olan güçlendirme projeleri güncel deprem yönetmeliği esas alınarak yapılmalıdır.
Mevcut durum tespiti nasıl yapılır?
Mevcut durum tespitinin yapılabilmesi için yapı hakkında aşağıda sıralanan bilgi ve belgelere sahip olunması gerekmektedir.
- Mevcut hesap raporları,
- Mevcut statik projeler,
- Rölöve çalışmaları,
- Yapıdan alınan numunelere ilişkin raporlar,
- Zemin etüt raporları ve geoteknik veriler,
- Yapım yılı ve yapı dizayn edilirken dikkate alınan standartlar ve yönetmelikler
- Güncel standartlar ve yönetmelikler
Betonarme yapılarda güçlendirme
Yapıların güçlendirilmesi çeşitli yöntemlerle yapılabilir. Ama güçlendirme yöntemine karar vermeden önce güçlendirilecek yapı elemanlarının tayini önem arz etmektedir. Bunun için Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin ilgili bölümündeki hesap prosedürleri takip edilmelidir. Güçlendirilecek eleman betonarme bir kolon ise farklı bir uygulama, betonarme bir temel ise farklı bir uygulama yöntemi gerekebilir. Aşağıda belirtilen elemanlar için sıklıkla kullanılan güçlendirme yöntemleri ifade edilmeye çalışılmıştır.
Kolonların güçlendirilmesi
- Mantolama
- Çelik köşebentler ve çaprazlarla sabitleme
- Karbonfiber (FRP) malzeme ile kolonun sarılması
Kirişlerin güçlendirilmesi
- Mantolama
- Çelik plakalarla kirişin
- güçlendirilmesi
- Karbonfiber (FRP) malzeme ile kirişin sarılması
- Dıştan etriye ekleme
Perdelerin güçlendirilmesi
- Mantolama
Temellerin güçlendirilmesi
- Temel kalınlığının artırılması
- Tekil ya da sürekli temellerin radye temellere dönüştürülmesi
Döşemelerin güçlendirilmesi
- Döşeme kalınlığının artırılması
- Gerekli görülen yerlere tali kirişlerin eklenmesi
Birleşim bölgesi güçlendirmesi (kolon-kiriş)
- Karbonfiber (FRP) malzeme ile güçlendirme
Duvar güçlendirmesi
- Hasır çelik donatılı özel sıva ile dolgu duvar güçlendirmesi
- Lifli polimer ile dolgu duvar güçlendirme
Bu uygulamaların yanı sıra proje ihtiyaçlarına göre yapıya yeni elemanlar eklenerek de bina güçlendirmesi sağlanabilir. Örneğin, perde ilavesi sıklıkla karşılaşılan bir uygulamadır. Bu durum TBDY Bölüm 15.10.5.1’de “Çerçeve Düzlemi İçinde Betonarme Perde Eklenmesi” başlığı altında incelenmiştir.
Güçlendirme projelerinde sıklıkla karşılaşılan uygulamaların başında gelen sisteme perde ya da çelik çapraz (diagonaller) eklenmesi durumu, deprem koşullarında yapıya gelecek olan yatay kuvvetlerin karşılanmasında büyük rol oynamaktadır. Bu nedenle yapı sistemine eklenecek olan perdelerin ve çelik çaprazların statik hesabı yapılırken deprem yönetmeliğinde belirtilen kontrol ve hesap aşamalarının tamamı gerçekleştirilmeli ve gelecek olan yüklere karşı sistemin kapasitesinin yeterli olacağı hesaplarla gösterilmelidir.
